ki Kavram Balamnda evirmen Sorumluluu

ki Kavram Balamnda evirmen Sorumluluu

Yabanc dil bir iletiim aracdr.
Ama ana dili yle deil.
Ana dili insan benliinin var olu ortamdr. nsan zihninin, kendini ve kendinin dnda kalan evreni kavray eklidir. Bu kavray ana diliyle biimlenir ve snrlanr.
Bir insann birden fazla ana dili olur mu? ok akademik bir sorudur. Byle insanlar varsa da ok ok aznlktadr.
Yine ayn ekilde bir insan ana dili ile ifade edemedii bir dnceye, duyguya sahip olabilir mi?
Bu da son derece felsef bir sorudur.
Bu iki ar rnei bir kenara brakabiliriz.
Konuyu bilim ve teknolojiye getireceim. Maalesef bu konuda ok eksik olduumuz ak.
Yllardr popler bilim kitaplar okuyorum. Buradaki sknt byk. Bilimi meslek edinmi akademisyenler bilgi ihtiyalarn yabanc dille yazlm (ou ngilizce) kitaplardan karlyorlar.
Konuya amatrce merakl insanlar iin ise durum ok zor. ok ok az telif eser var. eviri eserlerin de ok iyi ve ok kt olanlar var.
Buraya kadar bilinenleri tekrar ettikten sonra, sylemek istediim eviri eserlerin bilime amatrce merakl zihinler iin ok ok nemli olduu ve bu durumun da evirmene ok byk sorumluluk ykledii.
Bizde maalesef eviri kavramlar iin terim szlkleri de ok yetersiz. Akademisyenlerin ezici ounluu zaten dil konusuna ilgisiz, umursamaz. Bu konuda nderlik yapmas gerektiini dndmz Trk Dil Kurumu gibi oluumlar da ok arkadan gelmekte.
Bu konudaki tm yk evirmenlerin omuzunda. Yk derken kastedilen insanlarmzn temel bilimsel, felsefi ve sanatsal kavramlar zihinlerinde evrenin geerli ve doru bir tasviri oluacak tarzda evirmek. Bu ok byk bir sorumluluk.
Ben ahsen zellikle soyut kavramlarn Osmanl Trkesi?nden alnmas gerektiini dnyorum. Arapa ve Farsa kkenli kelimelerden korkmamak lazm. Bilimsel kavramlar ise Trke kklerden tretmek gerektiini dnyorum. Bu konuyu burada uzatmayacam, ancak youn bir ekilde tartlabilecei ve niha noktann konmasnn zor olaca ak.
ki kavram demitim. Biri ?bilgisayar?.
Aydn Kksal?n bulduu bir kelimedir. Bu kelimeden nce ?kompter? ya da ?elektronik beyin? deniyordu. ?Bilgisayar? ok gzel bir kelimedir ve tutmutur.
Bu kelimenin skntl yan, akla bilgileri depolayp gerektiinde sayp dken bir cihaz getirmesidir. Nitekim ilk nerildii zamanlarda bu eletiri srekli gndemde tutulmutur. Bu durum da o cihazn asl ilevi olan hesaplama ileminin vurgusunu zayflatmaktadr (compute Lat. hesaplamak). Hesaplama kavramnn yeri boalnca, programlama, matematik gibi kavramlar da dlanm olmaktadr.
Acaba bu nedenle mi Trkler bilgisayar ve cep telefonu kullanmakta ve en son teknolojiye sahip olma abasnda ok baarl ama programlama konusunda ok noksan?

kinci kavram ?sicim?.
Bu da ?string theory? iin nerilmi ve tutmu. Sicim teorisi.
Bu kavram tm evrendeki paracklar oluturduu dnlen ok ok kk yaplar iin kullanlyor.
Sicim kavramnn skntl yan akla gevek bir iplik parasn getirmesi.
Oysa iin iine girdike grlyor ki matematiksel olarak nerilen ve fiziksel olarak kantlanmaya allan ?string?ler aslnda 11 boyutta belli frekansla titreen, belli kalnlklar olan, kimi kendi zerine kapal kimi de farkl zaman-mekna bal ular ieren yaplar ifade ediyor.
Betimlenmeye allan ey titreen bir teldir. Bir mzik aletinin teli gibi.
Acaba bu ?sicim? kavram Trklerin evreni betimleme iddiasnda olan en son kuram zihinlerinde canlandrmalarn olumsuz olarak etkiler mi?

Sonu olarak, bu yazda niha bir karar ya da neri yok ama dnlmesi ve tartlmas gereken ok fazla konu var ve gnlk hayatn hay huyu arasnda gzden kayor bunlar. Bu konular maalesef ve ne iyi ki hem baka bir merci olmadndan hem de yetkinlik nitelikleri dolaysyla evirmenlerin omuzlarndadr.
Tm evirmenlere kolay gelsin?

aatay Korkut

Bir cevap yazın