Fareler ve nsanlar ile eker Portakal hakknda

http://baskaldiraninsan.com/2013/01/11/bu-bir-edebiyat-eseri-degildir-ve-mustehcen-ogeler-barindirir/ linkinden alntdr.
Fareler ve nsanlar ile eker Portakal hakknda alan ilgin soruturmalarla beraber, sansr yeniden kamuoyu gndemine geldi. Getiimiz aylarda Trkiye?den iddet Hikayeleri almas iin yaplan bir rportaj, gndemdeki ou soruyu yantlamas hasebiyle, yeniden nem kazand. evirmenler Meslek Birlii (EVBR) eski bakanlarndan Mehmet Moral ve birlik mensubu evirmenlerden Sha Sertabibolu?yla getiimiz ay Trkiye?den iddet Hikayeleri almas iin yaptmz rportaj aada bulabilirsiniz.
EVRMENLER MUZIR NERYAT VE 301?NC MADDENN TEHDD ALTINDA

SHA SERTABBOLU, BEAT KUAININ NEML SMLERNDEN WLLAM S. BURROUGHS?UN YUMUAK MAKNE KTABINI TRKE?YE EVRDKTEN SONRA KKLER MUZIR NERYATTAN KORUMA KURULU?NUN ENGELNE TAKILDI. EVRMENLER MESLEK BRL?NN (EV-BR) ESK BAKANI MEHMET MORALI VE SHA SERTABBOLU, EVRMENLERN KARILATII ENGELLEMELER TRKYE?DEN DDET HKAYELER?NE ANLATTILAR.
Rportaj: Cankz evik
William S. Burroughs?un Yumuak Makine isimli kitab 2011 ylnda sizin evirinizle yaymland ve hemen ardndan hakknzda dava ald. Davann gerekesi neydi?
Sha Sertabibolu: Kitap, Kkleri Muzr Neriyattan Koruma Kurulu?nun gndemine geldi ve savclk kurulun hazrlad rapora dayanarak dava at. nce evirisini yaptm Yumuak Makine eseri ile ilgili olarak bana ve yaynevine dava ald. Ardndan Funda Uncu?nun evirdiilm Pornosu da ayn srece dahil edildi.
Muzr Neriyat Kurulu nedir, ne yapar?
Mehmet Moral: Kkleri Muzr Neriyattan Koruma Kanunu diye bir yasa ve bu yasann uygulanmasn denetleyen bir kurul var. Ancak edebiyat eserleri yasa kapsamna girmiyor.
Edebiyat eserleri kapsam dysa, kurul Yumuak Makine hakknda nasl rapor dzenleyebildi?
M.M.: Olay aslnda ok basit ve teknik bir i. Mahkeme bir bilirkiiye bavurarak incelemeye konu eserin edebiyat eseri olup olmadnn tespit edilmesini istiyor. Edebiyat eseri olduuna dair rapor gelirse dava zaten otomatikman dyor.
S.S.: lk kan raporda, ?Bu bir edebiyat eseri deildir ve mstehcen geler vardr? diye yazld. Dava da onun zerine ald.
M.M.: Daha evvel de smail Yerguz?un evirdii, Apollianire?in bir eseri hakknda ayn yntemle dava almt. Onda Muzr Kurulu ?muzr? diye rapor verdi. Sonra Edebiyatlardan oluan bir bilirkiiye gitti, ancak onlar ?edebiyat eseri? diye rapor verdiler, bunun zerine dava dt.
Muzr Neriyat Kurulu haricinde, yazarlar, evirmenler ve yaynevleri hangi yntemlerle yarglanyorlar?
M.M.: Daha nceki dnemde evirmenler 301?den yarglanrd. Bu da enteresan bir ey nk yasada eserin sorumluluu esas olarak yazara aittir. Ancak yazar Trkiye?de deilse evirmen yarglanyor. Bunu ben borlar kanununa benzetiyorum, hani borluyu bulamazsanz da kefilden alrsnz ya paray. Bu da onun gibi. Oysa ki bu temel hukuk normlarna aykr. evirmenin su ilemi olup olmamas, yazarn Trkiye?de bulunup bulunmamasna bal olmamal. rnein Noam Chomsky?nin bir kitab hakknda da aynen byle bir dava vard. evirmenin davas ancak Chomsky Trkiye?ye gelince dt. Chomsky?nin davas da sonunda beraatle sonuland. Yalnz giderken de yle dedi:?Haberiniz olsun, ben her davada buraya gelemem.? Ama daha sonra yine baka bir kitab yargland? Sonra, Elif afak?n bir kitab yznden yine evirmen yarglanyordu. Elif afak davaya knca evirmenin davas dt, sonrasnda Elif afak?n davas da dt zaten. Benim bildiim kadaryla bu tip yaynlarla ilgili evirmenlere alan davalarn hepsi dt.
S.S.: Benim bildiim farkl bir rnek var. Altkrkbe yaynlar Yumuak Makine?nin yazar William Burroughs?un baka bir eserini basm, yaynevi eserden tr yarglanp ar bir para cezasna mahkum edilmi. Yaynevinin sahibi yasal yollara bavurmu ama hepsinden olumsuz cevap alnca davay Avrupa nsan Haklar Mahkemesi?ne gtrm. AHM?de dava bozulmu ve Trkiye ykl bir para cezas demeye mahkum edilmi.
Daha nce evirdiiniz, dier eserlere dair benzer yarg sreleri yaadnz m?
S.S.: Yarg sreci deilse de, olas bir yarg srecini engellemek uruna sansre maruz kaldm. Zygmunt Bauman?n soykrmla ilgili Modernite ve Holocaust diye bir eserini evirdim. O kitabn bir yerinde ?ngilizlerin u soykrm, Trklerin Ermeni soykrm?? diye bir cmle geiyordu. Ben onu olduu gibi evirdim fakat kitap yaymlandnda grdm ki yaynevi o cmleyi kartm. Dipnot olarak da bir ifade koymular, durun hatta direkt kitaptan okuyaym: ?Yayncnn Notu: Yazarn verdii Trkiye?yi ieren benzer bir rnek, dnceye konulan yasaklar nedeniyle sakncal grlerek, yayncmz tarafndan kullanlmamtr.? Ben aynen evirmitim ama balarna i amamak iin yaynevi beni sansrledi. Fakat bu kitap daha sonra baka bir yaynevi tarafndan, aslna uygun olarak basld.
Bu arada daha evvel evirdiim bir mstehcen kitap da henz basld. Lisede Kan ve Cesaret diye bir kitap, bunda da ensest var. Fakat yaynevi nlem almak iin kitabn arkasna ?Bu kitap yetikinler iindir? diye yazd. Ayrca kitabn iinde ne tip konular varsa, onlar da arka kapakta belirtti. Tabi bu caydrr m dava aclar bilmiyorum ama her an bir ey olabilir diye beklemedeyim. Fakat eserin Kkleri Muzr Neriyattan Koruma Kurulu?na gnderileceini sanmyorum nk eserin yetikinler iin olduu zaten belirtilmi.
Bu yeni bir uygulama ama deil mi? Daha nce herhangi bir kitapta byle bir ibareyle karlamamtm.
S.S.: Elbette. nce ?+18? uyars koymay tasarladlar ama komik olur diye dnerek ak bir ibare kullanmaya karar verdiler.
Tm bu yarg srelerine dair medyann ilgisini ve kullanlan dili nasl buluyorsunuz?
S.S.: Doru eyler yazanlar da oldu, olay arptanlar da. EV-BR?in avukatnn nerisi zerine mahkemedeki ifademde, ?Ben porno evirmedim, edebiyat eseri evirdim? dedim. Bunun zerine bu ifadeyi, ?Ben porno evirmedim!? diye manetlere kardlar. Admz ?porno evirmeni?ne, ?pornocu evirmen?e kt. Beni yldran da asl bu oldu, bu yzden bir daha mstehcen kitap evirmemeye karar verdim. Belki kendilerine gre hakldrlar, daha medyatik bir eyler yazmak istiyorlar ama ben bundan hi holanmadm.
M.M.: Evet, 10 duruma gidilip gelinen bir sre var ortada ama eninde sonunda kazanyorsunuz. nk zaten bu davalar, ?bu adamlar mahkum edilsin? diye almyor, tamamen bezdirmek iin alyor. Gazetede hounuza gitmeyen bir yorum ktnda yapacak bir eyiniz de yok. O gazeteye kar ne yapacaksnz? Tabiri caizse, ii ayaa drm oluyorlar ve elinizden hibir ey gelmiyor. Belki bizim haberimiz olmadan televizyonlardaki komedi programlarna bile konu olmutur.
2006?da EV-BR?in kurulmasndan sonra dava edilen evirmenlerin saysnda bir azalma oldu mu?
M.M.: EV-BR olarak bu tr davalar takip etmeye baladmzdan beri hibir evirmen ya da yazar mahkum olmad. Bu konuda EV-BR?in bir etkisinin olduunu sylemek iyimserlik olur. nk ok ar ve byk arklarn dnd bir sistem bu, biz de aradaki bir kymz. Davalarn veya mahkumiyetlerin saysnda bir deiim varsa, bu lkenin genel durumundaki deiikliklerden kaynaklanyor olabilir. Yine de 2006?dan bu yana herhangi bir mahkumiyet olmad. Ancak iin baka bir boyutu daha var; anlatrken, ?Yargland, beraat etti? diyoruz ama o davalar aslnda iki sene falan sryor. Uzadka uzuyor ve ok eziyetli sreler haline geliyorlar.
Yumuak Makine ve lm Pornosu gibi eserlere alan davalarla bir anlamda yaynevlerine, evirmenlere ve yazarlara gzda verilmi oldu. Bu tecrbeler yayn camiasn daha temkinli olmaya m zorluyor? eviri yaparken eskisinden daha m tedbirlisiniz?
M.M.: rnein ben tarih arlkl kitaplar eviriyorum ve bir yerinden mutlaka bir ey kyor. Sonuta, ?Ben Ermeni meselesinden bahseden kitaplar evirmeyeceim? de diyemezsiniz. Birka kitabmda, Ermeni soykrmna ilikin beni de tedirgin eden baz cmleler vard. Ancak bahsettiim kitaplar Ermeni soykrm davalar furyasnn sonrasna yetitii iin bana bir dava almad. Sanyorum ki mevcut hkmetin ilgi alanna daha ok mstehcenlik girdii iin imdilik onunla urayoruz. Yakn evremden bir rnek vereyim. Bir yaknm ok beendii bir edebiyat eserini evirmek istiyor. Ancak dahil olduu bir konumada evirmenlerin bana gelenleri iitince o kitab evirmekten vazgeiyor. Sonu olarak kitab Trke?ye evirmedi.
S.S.: Bir dier rnei ben aktaraym. Yabanc bir bitki bilimci Trkiye?deki floray, ila bitkileri trlerini incelemi ve aa yukar 10 ciltlik dev bir eser kaleme alm. Zaten Trkiye flora bakmndan dnyann en zengin lkelerinden biri. Adam, Trkiye?nin drt bir yanndaki aratrmalar srasnda Kars ya da Idr?da yeni bir tr kefetmi. O taraflar Ermeni blgesi olarak bilindiinden, bitkiye de ?bilmemne Armeniaca? adn vermi. Bunun zerine o 10 ciltlik, Trkiye?yle ilgili byk eserin lkeye girii yasaklanm. u an ne durumda bu kitap bilmiyorum, benim bu bilgim neredeyse 20 sene ncesine dayanyor.

Davalar, mahkumiyetle sonulanmayacaklar belli olmasna ramen alyor. Bunun tek sebebi gerekten kii ve kurumlar sindirmek mi?
M.M.: Dediim gibi, davalar mahkum etmek iin deil, bu korkuyu salamak iin. 1990?larda, Ana Britannica ansiklopedisinin hazrlan srasnda, ansiklopedinin Ermeniler ve Krtlerle ilgili ksmlar yznden editrler idamla yarglandlar. Dava ilk celsede dt ancak sonuta bir idam davas alm oldu. nemli olan neyin neden yasakland veya neden yarglandnz deil zaten. Dn Ermeni meselesinden, bugn mstehcenlikten, yarn da herhangi baka bir meseleden yasaklar getirilebilir. Bakarsnz Galatasaray-Fenerbahe mandan bahsetmek su saylr. Asl nemli olan ortada bir hakim devlet mant olmas ve bunun hibir mantk, adalet, hukuk tanmadan, mahkumiyet olmayacan bile bile davalar amas.
S.S.: Demek ki o devleti ynetenler bu durumdan, yasadan memnunlar ki deitirmiyor, yerli yerinde brakyorlar. Yoksa edebiyat eserlerinin bu tip deerlendirmelere tabi tutulmamas konusunda farkl dzenlemeler getirilebilirdi. Bence savclara, ?Bu bir kitaptr, dava alamaz? diyebilmelerini salayacak, ellerini glendirecek enstrmanlar salanabilir. Savcyla konutuumuzda, ?Ben bu davay amazsam, ok laf gelir, bama i aarlar? yantn alyoruz. nk Muzr Neriyat Kurulu?ndan bir rapor geldiinde, savc o rapor gereince hareket etmek zorunda.
M.M.: Bir yandan, sadece ?devlet? dememiz de yanl olur, bu anlay tm topluma sirayet etmitir. rnein; Sha?nn ya da Funda Uncu?nun davalarnda hakimin bize syledii uydu: ?Ben tek bama karar veremem, illa ki bir bilirkii raporu gerekiyor. Yoksa Yargtay?dan dner kararm.? Bir yandan da bu davada bilirkiilik yapacak uzman bulunmuyor, insanlar ekiniyor nk. Halbuki bir ey yok; bunlar edebiyat eserleri. Davalara konu olan kitaplarn yazarlar, tm dnyadaki Edebiyat Faklteleri?ndeki derslerde ad geen kiiler.
S.S.: Konuyla ok ilgili deil belki ama geen gn bir televizyon kanalnda yaynlanan bir kltr-sanat programnda yurtdndaki bir mzenin iinde yaplan bir program grdm. Orada Michelangelo?nun nl Davut heykelini gsteriyordu. Fakat gzlerime inanamadm, heykelin edep yeri sansrlenmiti!

Evet, ayn ekilde Leonardo da Vinci?nin Vitruvius Adam almas da getiimiz gnlerde sansre taklmt.
S.S.: Allah allah! O yzden bunlar grnce ?devlet bu iin iinde deildir?diyemiyorsunuz. Daha bile iddetlendirmeleri muhtemeldir. Yani sen tm dnyann hayranlkla bakt eserlere bakp, sadece orasn grp baka bir ey anlamyorsan, demek ki bu kiilerin dnyaya baknda bir tuhaflk var, demek ki dnyaya ap arasndan bakyorlar.
Birileri toplumun neyi ne kadar greceine, okuyup okuyamayacana karar verirken toplumdaki bu umursamazl nasl deerlendiriyorsunuz?
M.M.: Bu tarihsel bir problem. Eskiden Osmanl mparatorluu?nun topraklarnn ad Memalik-i Osmaniye?ydi. Yani Osmanl?nn mlk, ki biz de onun mlkndeki srlar gibiydik ite. Ondokuzuncu yzyla kadar btn toprak da, teba da Osmanl?nn malyd. Halk, bu mantkla asrlar geirmi. ?Demokrasiye getik?deyince hemen ngiltere ya da Fransa?daki gibi bir bilin bekleyemezsin ki insanlardan. ngilizler onyedinci yzylda demokrasiye getiler, ancak 400 ylda bugnk hallerine gelebildiler. Yani genlerimize ileyen, bilinaltmzdaki bu suskunluun krlmas zamanla olacak. Korkular yersiz de deil, hakikaten insanlarn bana iler de geliyor bizim lkemizde. stne stlk kitap, dergi okuma oranlar da ok dk. Ancak bol resimli gazeteler okunuyor. Bu Avrupa?da da belki byledir; Daily Mirror, Sun ok satar ama Guardian, Le Monde gibi gazeteler nemsenir. Bir onlarn ba sayfasndaki resim oranna, bir de bizdeki en ok satan, byk gazetelerin resimlilik oranna bakn, zaten okuma orann anlarsnz. Hele ki eviri eserlerin okunma oranlar daha da dk.
Bu okuma oran dkl yaynevlerinin politikalarn etkiliyor mu?
M.M.: Elbette etkiliyor nk satmayaca dnlen kitab basmak istemiyor yaynevi. Ama bir yandan da kimisini daha az, kimisini daha ok balyor bu durum.
S.S.: Her yaynevinin politikas farkl. rnein Can Yaynlar mstehcen yayn evirmez; st orta snfa hitap eden, biraz daha best seller?a kayan kitaplar basar. Keza Yap Kredi, letiim Yaynlar da yle. Ama mesela Ayrnt, Sel gibi yaynevleri daha cesur kitaplar basar. Altkrkbe Yaynlar da yleydi mesela ama artk biraz ufald onlar. te bu yaynevleri de balarn davalardan kurtaramyorlar.
M.M.: rnein letiim Yaynlar daha ok klasik edebiyat eserleri veya siyaset, tarih kitaplar basar. Ki o kitaplarn da 5-10 sene evvel 301?le balar ok derde giriyordu. imdi sra mstehcen eserleri basan yaynevlerinde. Ama onlarda henz bir ylgnlk yok. lerine aynen devam ediyorlar.
EV-BR olarak takip ettiiniz davalara kamuoyunun destei ne durumda?
M.M.: Bu srelerde halktan da akas ok ciddi bir destek gelmiyor. Birka kez geliyorlar ama sonra hep ayn kiiler katlyoruz durumalara,?Sen, ben, bizim olan.? EV-BR?den, PEN?den, Yaynclar Birlii?nden birer kii geliyor, orada buluuyoruz. Onun davas, bunun davas derken benim hayatmda sadece mahkeme kaplarnda grtm bir grup insan var. Bu ok ilgin bir ey.
S.S.: Mesela lm Pornosu 13 bask yapt. Ben Yumuak Makine?yi evirirken, ?Trkiye?de bu kitab okuyan kii kmaz? diyordum ama 3?nc basks yapld. Bu davalar olmasa bu kitaplar bu kadar bask yapmazd.
M.M.: Elif afak?n ?Baba ve Pi? roman da 30 bin kadar satp, durmutu. Sonra 301?den dava ald, Kemal Kerinsiz ve ekibi bard, ard, propagandalar yaptlar. Kitabn sat 100 binlere kt.
Hi size teklif edilen bir kitap evirisini herhangi bir nedenden tr reddettiiniz oldu mu?
S.S.: Ben prensip olarak bana teklif edilen hibir kitab bugne dek geri evirmedim. Bence reddetmek etik olarak yanl. evirdii kitapta yazlanlar illa ki beenmesi gerekmez evirmenin. Yumuak Makine?yi evirirken de, bu kitabn bamza i aacan anlamtm. Ama birilerinin bunu evirmesi lazmsa neden bu kii ben olmayaym ki? nsanlara ters gelen her ey bastrlsayd, bugn hala maaralarda yayor olurduk.
M.M.: Ben Sha Bey gibi edebiyat eserleri evirmediim iin yle bakyorum olaya; benim evirdiim tarih kitaplarnn ounda, istenirse 301?den dava alabilecek potansiyel biraz da olsa var. Ben o kitab Trkeye evirmesem de, o kitap, o fikirler yok olmayacak. Btn dnya bunlar okuyor ama biz hakkmzda denilenlerden habersiziz. Yani ben kitabn sadece bilimsel deerine bakarm. Bir tarih kitab eviriyorsam ve adam sama sapan eyler anlatyorsa bunu evirmem.

Bir cevap yazın