Sunday, January 19, 2020
ÇEVİRİ VE ÇEVİRMENLERİN DÜNYASINDAN KISA KISA


Etimolojik Çarşamba: Hakşinas

Haftalık etimoloji dozunuzu almaya hazır mısınız?

Yazar: Berna VİŞNE , Kategori: Çeviri Çeviri ve Kültür Çeviri ve Tarih Dil Araştırma Yazıları Dil Bilgisi Diller ve Tarihçeleri , Tarih: 12 Haziran 2019 Etiketler: , , , ,

Çeviri Blog herkese iyi haftalar diler!

Bu haftanın kelimesi; ”haktanır, hakkı kabul eden, hak tanıyan, herkesin hakkını gözeten kişi” anlamındaki ‘hakşinas’.

Kelime ek-kök ilişkisi bakımından Arapça ‘hak’ kelimesi ile Farsça tanıyan anlamındaki ‘şinas’ kelimelerin birleşiminden türetilmiştir.

(ﺣﻖ ﺷﻨﺎﺱ) sıf. ve i. (Arapça ḥaḳḳ “hak” ve Farsça şinās “tanıyan” ile ḥaḳ-şinās) 

Menfaatlerinin ve şahsî duygularının etkisi altında kalmadan karşısındakinin hakkını kabul eden, hakka saygı gösteren, herkesin hakkını gözeten (kimse)1 olarak sözlük tanımıyla açıklanır. Bununla birlikte ‘şinas’ son eki, Hint-Avrupa dil ailesinde birçok dilde kullanılmış olmakla birlikte oldukça eski bir tarihe sahiptir.

~ Farsça şinās شناس bilen, tanıyan < Farsça şināχtan, şinās- شناختن, شناس bilmek, tanımak < Orta Farsça şnāχtan, şnās a.a. << Eski Farsça χşnā- a.a. (≈ Avestaca zan-, zainti a.a.≈ Sanskritçe jnā-, jānāti a.a. ) << Hint Avrupa *gnō- a.a.2

Yukarıdaki köken haritasıyla da görebileceğiniz gibi, ‘tanımak, bilmek’ anlamındaki ‘şinas’ kelimesi, önceki yazılarımızda bahsetmiş olduğumuz gno- köküyle ortaktır.

Eski Yunanca gno, İngilizce know ‘bilmek’, can ‘+ebilmek’, Almanca kenen ‘bilmek’, können ‘+ebilmek’.

Eski Farsça şnā- > Fars. şinūdan “bilmek”Ermenice dzanōtծանօթ “bilinen, tanıdık”. • Latince fiil, İngilizce know sözcüğüne paralel bir fonetik evrimle, perfekt kökünde /g-/ önsesini kaybetmiştir.3

3. Ḥaḳ-şinās olanda nice dürlü ḥikmet vardur
4. ʿĀḳıl iseñ gel berü olġıl ḥabībüm Ḥaḳ-şinās

Murâdî Dîvânı, 16. Yy. Gazel, 612

KAYNAKLAR

(1) Kubbealtı Lügatı

(2) Nişanyan Sözlük

(3) Nişanyan Sözlük

TDK

Tebdiz

Dijital Tercüme Logo
Ana Sponsor
Dijital Tercüme
Netroma Teknoloji Logo
Barındırma Sponsoru
Netroma Teknoloji
Basit.Website Logo
Web Site Sponsoru
Basit.Website

Pin It on Pinterest

Share This