Tarihin Seyrini Deitiren Yanl eviriler

Bilindii zere medya aralar vastasyla duyurulan her ey kamuoyu zerinde bir takm olumlu ya da olumsuz etkiler yaratmaktadr. nsanlar, baka ehirlerde ve lkelerde olan biteni medya araclyla renmekte ve doru ya da yanl olsun haberlerden ok abuk etkilenmektedir. Her medya kuruluu aslnda yapt haberle gerei yeniden ekillendirmekte ve tekrardan retmektedir. Bu haberlerden en tehlikelisi ise devletler arasndaki diplomasi evirileri ve sava haberleridir. Devlet byklerinin azndan kacak herhangi bir kelimenin yanl evirisi, kar tarafa ltimatom veriyor gibi aktarlabilir. Peki, sava durumunda devletlerin bana gelebilecek en kt ey ne olabilir?

Sava haberciliinin gazeteler araclyla yaplmas, basnn ilk yllarna dayanmaktadr ve bunun yannda basn tarihinde de bir haber muhabirinin sava mahallinden aktard ilk sava, baz kaynaklara gre Krm Sava (1854), baz kaynaklara gre ise Osmanl-Rus Sava’dr.

Birinci Dnya Sava esnasnda propaganda arac olarak kullanld iin basnn nemi daha da artmtr. Bylece basnn kinci Dnya Sava’nda daha da ok kullanldn syleyebiliriz. rnek verecek olursak, Nazi tarihiyle ilgili filmlerde evlerinde Hitler’i dinlemek iin radyo ap televizyon izleyenler gsterilir. Bu, devletin halkyla olan iletiimini gstermektedir. Almanya, kinci Dnya Sava’nda zellikle radyo yaynlarn kullanm ve propaganda yapmtr. Bunu anlayabilmek ve hissetmek iin ok gemie dnmemize veya filmler izlememize gerek yok. 15 Temmuz 2016 gecesi Cumhurbakanmzn canl yaynda halka seslenii ve direnie armas bizim iin medyann gcn grmek adna en iyi rneklerden biri oldu.

Tarihte bir de litirilmi Gazetecilik (Embedded Journalist) kavram vardr. Bu kavramla haberci kendi tarafnn askerleriyle birlikte gizli toplantlara katlr ve savan bizzat ierisinde bulunurdu. Fotoraflar eker ve yaynlanmasn istedii bu fotoraf ve bilgiler iin komutanlardan onay alp yaynlanmasn salard. Tabi ki gazeteci tarafl olup yine tarafl haber yapt iin, haberi okuyan halk da olanlara ayn taraftan bakard.

Peki Baz Devletleri Birbirine Krdran Ne Olabilir?

Tarihte devletlerin birbirine girmesini salayan yanl anlalmalar ve yanl eviriler olduunu syledik. Tarihimize baktmzda baz savalarn anlam karmaas veya tercmann kelime seimi nedeniyle ortaya ktna rastlamsnzdr. Bu olaylara birka rnek vermek gerekirse:

Tercme hatas 250 bin cana mal oldu

Tarihilere gre kinci Dnya Sava’nda ABD’nin Japonya’ya atom bombas atmasnn sebebi, Japonya Babakan Suzuki’nin szlerinin yanl tercmesi 1*

kinci Dnya Sava’nda Japonya’ya teslim bayra ektiren atom bombal saldrlarn 70’inci yl dnmleri Hiroima ve Nagazaki’deki trenlerle anlyor. Japonya Babakan Kantaro Suzuki’nin yanl evrilen szlerinin bu saldrya neden olduu gr ise hl tartlyor. ABD’nin, en az 250 bin kiinin lmyle sonulanan saldrlarna gtren sre u ekilde geliti: ABD, Rusya, ngiltere ve in’in devlet bakanlar 26 Temmuz’daki Potsdam Konferans’nn ardndan Japonya’ya, “Teslim olun” ltimatomunu verdi. Ertesi gn Japon hkumeti konuyu masaya yatrd. 28 Eyll’deyse Babakan Suzuki bir basn toplants dzenledi ve ltimatoma cevap olarak “mokusatsu” dedi. “Mokusatsu”; Japonca “moku” (sessizlik) ve “satsu” (ldrmek) kelimelerinin birleimiyle oluan ve iki anlam olan bir kelime. Ayn zamanda “yorum yapmamak” manasna gelen kelimeyi, uluslararas basn “aalayarak reddetmek” eklinde evirince, ABD Bakan Harry Truman saldr iin dmeye bast. Olaylarla alakal olarak “Suzuki’nin szleri ne olursa olsun, ABD atom bombalarn kullanacakt” diyenler ve “Tercme hatas deildi, Suzuki anlamay reddetti” grn savunanlar var. Fakat ABD’nin Ulusal Gvenlik Ajans’nn belgeleri, ABD’lilerin bu szleri nasl yorumladn ortaya karyor. Yllar sonra kamuyla paylalan belgelere gre Babakan Suzuki’nin szleri ABD’li yneticiler tarafndan “Japonlarn tipik Kamikaze ruhunun ortaya k” eklinde yorumland. Suzuki’nin olu ise “Babam ‘mokusatsu’ derken, ‘yorum yok’ manasn kastettiini bana sylemiti” aklamasnda bulunmutu.

ABD gemisinde teslim anlamas ABD uaklar 6 Austos’ta Hiroima’ya, 9 Austos’ta da Nagazaki’ye iki atom bombas att. Ertesi hafta Japonya mparatoru Hirohito lkesinin teslim olduunu radyodan duyurdu. 2 Eyll’deyse Tokyo’da demirleyen USS Missouri zrhlsnda, Japon yetkililer tam teslim anlamasnn metnini imzalyordu.

1*Sabah Gazetesi

Polonya?y ‘arzulamak’ 2*

Eski ABD bakan Jimmy Carter, konuurken kitlelerin dikkatini nasl ekeceini biliyordu. 1977?deki Polonya ziyaretinde yapt bir konumada bu lkeye kar cinsel arzu beslediini syledii ifade edilmiti. En azndan tercman byle diyordu. Daha sonra anlald ki Carter aslnda Polonya halknn ?gelecee dair arzularn? anlamak istediini sylemiti.

Carter?in tercman ayrca ?Bu sabah ABD?den ayrldm? szlerini de ?Bir daha dnmemek zere ABD?yi terk ettim? eklinde evirmiti. O hafta yaymlanan Time dergisine gre, Carter?in Polonya?da olmaktan dolay mutluluunu ifade eden szleri de ?Polonya?nn cinsel organn tutmak mutluluk veriyor?a dnmt.

Carter akamki zel yemekte ayn tercman kullanmamt elbette. Fakat sknts sona ermemiti. Yemekteki konumasnda ilk cmlesini sylemesi sessizlikle karlanmt. kinci cmlesi de yle. Bakann yeni tercman onun ngilizcesini anlamam ve sessiz kalmay tercih etmiti. Carter Polonya?dan ayrlrken artk bir espri konusuydu.

?Sizi gmeceiz?

1956?daki bir tercme hatas ise Souk Sava ortamnn daha da gerilmesine yol amt. Sovyetler Birlii lideri Nikita Kruev?in Moskova?daki Polonya eliliinde Batl diplomatlara ynelik bir yemekte yapt konumada bir cmlesi ?Sizi gmeceiz? eklinde tercme edilmiti. Bu szler dergi ve gazete manetlerine yansd, Sovyetler Birlii ile Bat?nn ilikilerini daha da souttu.

Oysa balam iinde dnldnde Kruev?in szleri aslnda ?Hounuza gitsin ya da gitmesin, tarih bizim yanmzda. Sizin altnz oyacaz,? anlamna geliyordu. Komnizmin daha ok yaayacan, kapitalizmin kendi iinden kertileceini vurguluyor, Karl Marx?n ?burjuvazinin kendi mezar kazclarn yaratt? tespitine gnderme yapyordu. Yani Amerikallarda nkleer saldr korkusu yaratacak trden bir tehdit iermiyordu aslnda.

Kruev szlerine aklk kazandrm, ama bu birka yl almt. 1963?te Yugoslavya?da yapt bir konumada yle diyordu: ?Tabii ki sizi krekle gmmeyeceiz. Kendi ii snfnz sizi gmecek.?

Diplomasi dili

Mzakereler srasnda yaplan yanl tercmeler doal olarak tartmalara neden oluyor. ?stirham etmek? anlamna gelen Franszca ?demander? kelimesi 1830?da Paris ile Washington arasndaki grmelerde sorun yaratmt. Fransa?nn Beyaz Saray?a gnderdii mektupta geen bir cmlede kullanlan bu kelime ?Fransa hkumeti… talep ediyor? eklinde tercme edilmi ve diplomasi diline uygun bulunmamt. Yaplan hata dzeltilince grmelere devam edildi.

Baz yetkililer ise dil farkllklarn kendi amalar iin kullanmakla sulanyor. ngiltere hkumeti ile Yeni Zelanda?daki Maori halk arasnda 1840?ta imzalanan bir anlamada bu sorun yaanmt. Anlamann ngilizce metni ile Maori dilindeki metinler farkl eylere vurgu yapyordu. Bunun zerine Maoriler anlamann sahteliine dair protesto hareketi balatmt.

?Uzak grl inliler?

ABD bakan Richard Nixon?un 1972?deki in ziyaretinde yaananlar ise yanl tercmeden ziyade yanl anlama kaynaklyd. Dnemin in lideri u En-Lay?n, Fransz Devrimi?nin etkilerine dair bir soruya ?yorum yapmak iin ok erken? eklinde cevap verdii syleniyordu. Bu szler in felsefesinin derinliinin ifadesi olarak grld. Oysa inli lider Fransa?daki 1968 hareketini kastederek bu szleri sarf etmiti. O dnem Nixon?un tercmanln yapan Amerikal diplomat daha sonra emekli olduunda unlar syleyecekti:

?e yarayan bir yanl anlama olduu iin kimse dzeltme ihtiyac duymad. inli devlet adamlarnn uzak grl olduklarna, Batl meslektalarndan ok daha uzun vadeli dndklerine dair bir yarg vardr. nsanlar byle bir ey duymak ve inanmak istedii iin o yanl anlama ylece kald.?

2* www.bbc.com

Bir cevap yazın