Monday, September 16, 2019
ÇEVİRİ VE ÇEVİRMENLERİN DÜNYASINDAN KISA KISA


Etimolojik Çarşamba: Seyyah

Haftalık etimoloji dozunuzu almaya hazır mısınız?

Yazar: Berna VİŞNE , Kategori: Çeviri Çeviri ve Kültür Dil Araştırma Yazıları Dil Bilgisi Diller ve Tarihçeleri , Tarih: 10 Temmuz 2019 Etiketler: , , , , , ,

Çeviri Blog herkese iyi haftalar diler!

Sizlerin yaptığı oylamayla bu hafta etimolojisini çözümleyeceğimiz kelimemize gelin hep birlikte yakından bakalım.

Bu haftanın kelimesi ‘gezen, gezgin’ anlamlarındaki kelime ‘seyyah’.

Seyyah kelimesi Türkçede kullanıldığı üzere ‘gezen, gezgin, çok seyahat eden, turist’ anlamlarına gelmekte. Buna karşın, kelime, köken bakımından Arapça bir sözcük (سيّاح) olmakla birlikte ‘dolaştı, gezinti yaptı’ anlamlarına gelen yine Arapça saha (ساح) kelimesinden gelmektedir.

[ Seyf-i Sarayî, Gülistan tercümesi, 1391]

Arapça sayyāḥ سيّاح  [#syḥ faˁˁāl vezni] çok seyahat eden, gezgin < Arapça sāḥa ساح dolaştı

Geçmiş zamanda çekimlenmiş ‘dolaşmak’ fiilinden oluşarak Türkçeye yerleşmiş kelimeler sadece bununla sınırlı değildir. Seyyah kelimesi, aynı zamanda, seyahat kelimesi ile de aynı kökten gelir.

[ Seyf-i Sarayî, Gülistan tercümesi, 1391]

Arapça siyāḥa(t) سياحة  [#syḥ fiˁāla(t) msd.] gezi < Arapça sāḥa ساح dolaştı, serbestçe gezdi ≈ Arapça sāḥa(t) ساحة  [#swḥ] serbest alan

Görüleceği üzere seyahat ve seyyah kelimeleri; ‘alan’ anlamında kullanılan ‘saha’ kelimesinden gelmektedir.

Arapça syḥ kökünden gelen siyāḥat سياحة  “gezi” sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük, sāḥa ساح  “dolaştı, serbestçe gezdi” fiilinin mastarıdır. Bu sözcük Arapça swḥ kökünden gelen sāḥat ساحة  “serbest alan” sözcüğü ile eş kökenlidir.

İlginç bir bilgi olarak da eklenebilir ki Osmanlı döneminde ‘gezegen’ kelimesi için ‘seyyare’ ismi kullanılırdı ve yine aynı ‘gezmek’ fiil kökünden gelmekteydi.

13. Düşürüb seyyâh-ı ‘âlem eyleyen Mecnūnleyin
14. Mıṣrı Şāmı gün gibi ṭolandıran ʿışḳıñ beni

Kuddûsî Dîvânı, 18. yy. Gazel, 312

Seyyah-ı Alem: 1. Kainatı, dünyayı diyar diyar gezmek. 2. Hakikatin peşine düşmek

KAYNAKLAR

TDK

Nişanyan Sözlük – Seyyah

Nişanyan Sözlük – Seyahat

Nişanyan Sözlük – Saha

Etimoloji Türkçe – Seyyah

Etimoloji Türkçe – Seyahat

Etimoloji Türkçe – Saha

Tebdiz

Pin It on Pinterest

Share This